20.11.2021 | 
Çekya

Başkent: Prag

Yüzölçümü: 78.870 km²

Nüfus: 10.735.434

Yönetim Biçimi: Parlamenter Demokrasi

Çek Cumhuriyeti, eski Çekoslovakya Cumhuriyeti’nin barışçıl bir şekilde iki bağımsız ülkeye; Çek Cumhuriyeti ve Slovakya Cumhuriyeti’ne bölünmesiyle 1993 yılında ortaya çıkmıştır. Çekya olarak da bilinen ülkede Çekler, nüfusun %90’ını oluşturmakta; bunu daha küçük oranlarla Moravyalı, Slovak, Ukraynalı, Roman, Polonyalı ve Almanlar takip etmektedir. Çekçe ve Slovakça, ülkenin resmî dilleridir.

Ülkede 0-14 yaş arası çocukların nüfusu 1.687.260’dır. Çekya, AB ülkeleri arasında, kazalardan kaynaklanan çocuk ölümlerinin en fazla olduğu ülkelerden biridir. Sağlık Bakanlığı’nın açıklamasına göre 14 yaşına kadar her 100.000 çocuktan 8.47’si bir kaza sonucu hayatını kaybetmektedir. Bunun haricinde 2019 verilerine göre her 1.000 yenidoğandan 2.5’i, beş yaş altı her 1.000 çocuktan 3.2’si ve her 100.000 anneden 3’ü hayatını kaybetmektedir.

Ülkede ölümcül hastalıkların oranı %90’dır. Bunların başında kardiyovasküler hastalıklar, kanser, iskemik kalp rahatsızlığı gelmektedir. Uzmanlara göre kötü beslenme, yüksek sistolik kan basıncı, tütün ve obezite bu hastalıkların ortaya çıkışını tetiklemektedir. Özellikle obezite, ölümcül felçlere ve kalp krizlerine neden olurken birçok insanın diyabet ve kalp hastalığı gibi rahatsızlıklara yakalanmasına neden olmaktadır. Bulaşıcı hastalıklardan sadece ishal ve solunum yolu enfeksiyonu, %3’lük bir oranla ölümcüldür.

Çekya’da ilköğretim yaşı 6-15 olup zorunludur. İlkokulu tamamlama oranı %96.3’tür. Ortaöğretim, temel eğitimin son aşamasıdır; net kayıt oranı %96’dır. Eğitim hayatını daha ilkokul yıllarında terk edenlerin oranı 2019 yılına göre %6.7’dir. Ülke genelinde okuryazarlık oranı %99’dur.

Çekya’da engelli çocuklara ilişkin istatiksel veriler farklılık göstermekle birlikte ülke genelinde 1.300.000 engelli olduğu tahmin edilmektedir. Engelli çocuklar bakım merkezlerine yerleştirilmekte ve nüfusun geri kalanından tecrit edilmektedir. 15 yaş altı çocukların %19.2’si çalışmakta; yabancı uyruklu çocuklar, sosyal güvenlik sisteminden faydalanamamaktadır. Çekya, pedofilide Avrupa’nın en yüksek oranına sahip ülkelerinden biridir.

Ülkede asgarî çalışma yaşı 15’tir. 15 yaşın altındaki çalışan çocukların sayısına ilişkin istatistikler mevcut değildir. Ceza Kanunu, kadın ve çocuk ticaretini yasaklamakta; kadınlara ve 18 yaşından küçük çocuklara yönelik ihlaller için üç yıldan sekiz yıla kadar, 15 yaşından küçük çocuklara karşı işlenen suçlar için beş yıldan 12 yıla kadar hapis cezası öngörmektedir.

2010 yılında yetimhanelerde kalan çocuk sayısı 7.878 iken, 2018 yılında bu rakam 6.345’e düşmüştür. Çalışma ve Sosyal İşler Bakanlığı istatistiklerine göre bu sayı sonraki yıllarda tekrar yükselişe geçmiştir. Bu yüzden hükûmet, koruyucu ailelerin desteğini arttıracak bir değişikliği onaylama yoluna gitmiştir. Ayrıca Çekya’da her yıl, dört yaşından küçük 1.000’den fazla çocuk yetimhanelere gönderilmektedir.

2010 yılında, ülkede 28 misyoner grup faaliyet göstermekteydi. Ağırlıklı olanlar Protestan kiliseleriydi. Bunlardan biri olan SOS Children’s Villages, 1969’dan beri, üç ayrı bölgede faaliyetlerine devam etmektedir. 1996’dan beri dünya çapında nadir hastalıklar üzerinde çalışan AOP Orphan’ın bir ayağı da Çekya’dadır. Ayrıca Karlovy Vary, Decin, Jihlava, Karvina, Opava, Most, Kladno ve Zlin’de yetimhaneler bulunmaktadır.

KAYNAKÇA:

Country Meters. “Czech Republic Population”. https://countrymeters.info/en/Czech_Republic. (30.10.2021).

DSQ. Disability Studies Quarterly. “Disability Law in the Czech Republic: A Case Study”. https://dsq-sds.org/article/view/14/14. (30.10.2021).

Epidemiology of Rare Diseases Detected by Newborn Screening in The Czech Republic. “Central European Journal of Public Health 2019”. https://cejph.szu.cz/pdfs/cjp/2019/02/12.pdf. (30.10.2021).

European Commission. “Czech Republic Overview”. https://eacea.ec.europa.eu/national-policies/eurydice/content/czech-republic_en. (30.10.2021).

Knoema. “Czech Republic”. https://knoema.com/atlas/Czech-Republic. (30.10.2021).

McEnchore, Tom. “More children in Czech orphanages as fostering applications fall sharply”. Czech Radio. (08.10.2020). https://english.radio.cz/more-children-czech-orphanages-fostering-applications-fall-sharply-8688814. (30.10.2021).

Orphanages Directory. “Archive for the ‘Czech Republic’ Category”. https://www.orphanagedirectory.org/category/czech-republic. (30.10.2021).

SOS Children’s Villages. “Czech Republic”. https://www.soschildrensvillages.ca/czech-republic. (30.10.2021).

WHO Regional Office for Europe & European Commission. “Highlights On Health in Czech Republic”. https://ec.europa.eu/health/ph_projects/1999/monitoring/czech_republic_en.pdf. (30.10.2021).

World Health Organization. “Survey of adverse childhood experiences in the Czech Republic”. https://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0005/332906/ACE-Czh-survey.pdf. (30.10.2021).

Worldometer. “Czech Republic (Czechia) Population”. https://www.worldometers.info/world-population/czech-republic-population/. (30.10.2021).